Norte Chico - najstarsza cywilizacja w Andach

Z opublikowanych ostatnio w tygodniku Nature rezultatów badań wynika, że najstarsza cywilizacja w Ameryce rozwinęła się ok. 3000 r. p. n. e. w regionie Norte Chico, ok. 200 km na północ od obecnej stolicy Peru, Limy. W celu określenia wieku stanowisk archeologicznych rozmieszczonych wzdłuż rzek Fortaleza, Supe, Huaura i Pativilca naukowcy użyli metody datowania izotopem węgla C14.

Największy rozkwit cywilizacja osiągnęła pomiędzy 3000 i 1800 r. p. n. e.. Dowodami na ten rozwój są piramidy i skomplikowany system nawadniania pól. Piramidy, które powstawały mniej więcej w tym samym czasie, co pierwsze piramidy egipskie, wznoszone były na planie prostokąta o wymiarach 100 x 90 m, a ich wysokość dochodziła do 26 m. Budowniczowie nie znali jeszcze pisma ani ceramiki.

Znaleziska kwestionują tezę, według których cywilizacje andyjskie miały swój początek na wybrzeżach oceanu spokojnego. Jonatan Haas, który kierował pracami wykopaliskowymi mówi, że mieszkańcy rejonów dzisiejszego Norte Chico w ciągu mniej niż 150 lat „z małych myśliwsko – zbierackich grup” stali się „dużą, trwałą społecznością, tworzącą monumentalną  architekturę”. „Skala, na jaką rozwinęła się ta kultura, oraz stopień jej skomplikowania i osiągnięcia techniczne są unikalne nie tylko w Nowym Świecie, nie tylko w tak odległej, ale właściwie w każdej starożytnej epoce”, kończy Hass.

Współpracująca z Haasem amerykańska antropolog Winifred Creamer, dodaje, że cywilizacja rozwinęła się w czterech dolinach, dzięki wspomnianym systemom nawadniania. Uprawiano tam dynię, fasolę i awokado. Nawadniano również pola bawełny, którą mieszkańcy Norte Chico wymieniali na ryby i owoce morza z plemionami nadoceanicznymi. Ich członkowie, z kolei, wytwarzali z niej sieci rybackie.

Cywilizacja przetrwała 1200 lat, obejmując strefę 1500 kilometrów kwadratowych. Zmiany przyszły wraz z uprawami kukurydzy. Wtedy to centra kultury andyjskiej przeniosły się w większe doliny, gdzie było wystarczająco dużo miejsca na te uprawy.

Inny z uczestników badań, peruwiański archeolog Loaro Ruiz, stwierdził, że „Dysponując tymi informacjami, należy od nowa zastanowić się nad rozwojem ekonomicznym, społecznym i kulturowym początków cywilizacji w Peru i w całej Ameryce Południowej.”

Jakub Lelek kuba@iberysci.pl

źródła:

www.bbc.com

www.pap.pl

www.crónica.com.mx

Rzeczpospolita, 28.12.2004